Θα θέλαμε να σας υπενθυμίσουμε την αυριανή εκδήλωσή μας, την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2026, με ομιλητή τον Δρ. Μιχαήλ Ι. Μαρίνη και τίτλο “Τι αλλάζει στην κλίση των ουσιαστικών”.
Η σύνδεση θα είναι δυνατή από τις 18:50, καθώς η ομιλία θα έχει ήδη ξεκινήσει στις 19:00 και η εκδήλωση αναμένεται να ολοκληρωθεί περίπου στις 20:00.
Για να συνδεθείτε στις 18:50, παρακαλούμε πατήστε απευθείας στον σύνδεσμο:
https://harvard.zoom.us/j/4842883435
και στη συνέχεια, εφόσον σας ζητηθεί, εισάγετε το όνομά σας και πατήστε το πλήκτρο “Join”.
Δεν είναι απαραίτητη η προηγούμενη εγκατάσταση της εφαρμογής στον υπολογιστή ή το κινητό σας.
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΕ e-ΔΙΑΛΕΞΗ
Τι αλλάζει στην κλίση των ουσιαστικών
Δρ. Μιχαήλ Ι. Μαρίνης
Τμήμα Κλασικής Φιλολογίας | Center for Hellenic Studies
Masaryk University | Harvard University
Περίληψη
Είναι η γραμματική ένα στατικό σύνολο κανόνων που αποστηθίζουμε ή ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας; Γιατί οι μαθητές (αλλά και οι φυσικοί ομιλητές εν γένει) δυσκολεύονται με συγκεκριμένους τύπους ουσιαστικών, ενώ άλλοι τους φαίνονται «απόλυτα φυσικοί»; Η παρουσίαση απαντά σε αυτά ακριβώς τα ερωτήματα. Αποκωδικοποιεί τις αόρατες δυνάμεις που μεταμορφώνουν διαρκώς την κλίση των ουσιαστικών της ελληνικής γλώσσας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Μέσα από εύληπτα παραδείγματα και οπτικοποιήσεις, θα δούμε πώς οι αλλαγές αυτές δεν είναι τυχαία «λάθη», αλλά συστηματικές τάσεις που συνεχίζουν να δρουν και σήμερα, τόσο στην Κοινή Νεοελληνική όσο και στις νεοελληνικές διαλέκτους. Οι εκπαιδευτικοί θα αποκτήσουν μια νέα, διαισθητική ματιά και κατανόηση του γιατί η γλώσσα αλλάζει και –το κυριότερο– την δυνατότητα να εξηγήσουν στους μαθητές τους τη λογική πίσω από τις γραμματικές αλλαγές. Έτσι, ένα φαινομενικά δύσκολο γραμματικό φαινόμενο μπορεί να μετατραπεί σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στη ζωή και τις μεταβολές της γλώσσας. Μια οπτική με πτυχές άμεσα εφαρμόσιμες σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου και του Λυκείου.
Συνοπτικό Βιογραφικό
Ο Μιχαήλ Ι. Μαρίνης είναι γλωσσολόγος, Ερευνητής στο Τμήμα Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Masaryk και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών (Washington· DC) του Πανεπιστημίου Harvard. Ειδικεύεται στη μορφολογία, τα κλιτικά συστήματα και την επαφή γλωσσών, με ιδιαίτερη έμφαση στις νεοελληνικές διαλέκτους και εξειδίκευση στα ελληνικά της Κάτω Ιταλίας. Έλαβε το διδακτορικό του στη Γλωσσολογία από το Πανεπιστήμιο Πατρών, με την υποστήριξη ανταγωνιστικών υποτροφιών από (α) το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και (β) το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας. Έχει διατελέσει ερευνητής και διδάσκων σε Πανεπιστήμια της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Σήμερα, υλοποιεί στο Harvard το ερευνητικό έργο When the Previously Differentiated Become Identical: What the Diachrony of Greek Inflectional Syncretism Can Teach Us (GreDIS), όπου διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η εξέλιξη των συγκρητικών μοτίβων στα ονοματικά κλιτικά παραδείγματα της ελληνικής μπορεί να συμβάλει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση της μορφολογικής αλλαγής στον χρόνο και τον χώρο. Μέχρι πολύ πρόσφατα διηύθυνε, από κοινού με τον Καθ. Brian D. Joseph, το ερευνητικό πρόγραμμα The LaViN Project: Language in the Historical Archive of To Vima and Ta Nea (The Ohio State University), το οποίο αποτελεί συγχρονική και διαχρονική μελέτη της γλώσσας του ελληνικού τύπου. Το πρόσφατο έργο του, έχει δημοσιευθεί σε κορυφαία επιστημονικά περιοδικά, όπως το Folia Linguistica, το Journal of Greek Linguistics και το Transactions of the Philological Society, και καλύπτει θεματικές περιοχές όπως η ελληνική κλιτική τυπολογία, οι αλλαγές που προκύπτουν λόγω της γλωσσικής επαφής και η μορφοφωνολογική ποικιλία. Μεταξύ των συνεισφορών του συγκαταλέγονται η διατύπωση της έννοιας της αντιελλειμματικότητας (antidefectiveness) στην κλιτική μορφολογία και η ιδέα μιας Ειδικής Τοπωνυμικής Μορφολογίας (Special Toponymic Morphology). Ο Μαρίνης είναι, επίσης, συντάκτης μορφολογικών λημμάτων στο πολυαναμενόμενο έργο αναφοράς Encyclopedia of Greek Language and Linguistics (εκδ. Brill).
ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ e-ΤΟΠΟΣ
Πέμπτη, 05 Φεβρουαρίου 2026
προσέλευση: 6:50 μμ,
έναρξη: 7:00 μμ ακριβώς
διαδικτυακά, χωρίς προεγγραφή:
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ
Καθ. Κώστας Αγγελάκος
Ιόνιο Πανεπιστήμιο | Περιοδικό “Νέα Παιδεία”
ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ
Περιοδικό «Νέα Παιδεία»
Σύνδεσμος Φιλολόγων ΚορινθίαςΓλώΦ2ΙςΓΛΟΜΙΛ(ος)1ο Γενικό Λύκειο Κιάτου2ο Γενικό Λύκειο Κιάτου1ο Γενικό Λύκειο Κορίνθου3ο Γενικό Λύκειο ΚορίνθουΓενικό Λύκειο ΒραχατίουΓενικό Λύκειο ΖευγολατιούΜουσικό Σχολείο Κορίνθου1ο Γυμνάσιο Κιάτου1ο Γυμνάσιο Κορίνθου2ο Γυμνάσιο Κορίνθου4ο Γυμνάσιο Κορίνθου2ο Γυμνάσιο Ξυλοκάστρου2ο Γυμνάσιο Ταύρου «Αθηνά Χατζηεσμέρ»
Ελεύθερη παρακολούθηση Πανελλαδικά
Θα δοθούν Βεβαιώσεις Παρακολούθησης
Πῆγε ἡ σύζυγος στό σοῦπερ μάρκετ καί μπῆκαν τέσσερα νεαρά ἀγόρια, μαθητές τοῦ γειτονικοῦ Λυκείου. Τά παιδιά, φυσικά, μιλοῦσαν τά δικά τους «ἑλληνικά», συνοδεύοντας σχεδόν κάθε λέξη μέ τό γνωστό «κοσμητικό» πού ἀρχίζει ἀπό «μ@λ…». Δέν ξέρω τί τήν ἔπιασε καί τούς μίλησε. «Βρέ παιδιά, πῶς μιλᾶτε ἔτσι; Γνωρίζετε ὅτι σήμερα εἶναι ἡ Παγκόσμιος Ἡμέρα τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας;» τούς λέει. «Μπά, τί εἶναι αὐτό πάλι;» ρωτᾶ ὁ ἕνας ἐκ τῶν νεαρῶν. Ἡ σύζυγος προσπαθεῖ «νά βγάλει εἴδηση» καί ἐπιμένει. «Γνωρίζετε τόν Πλάτωνα;» ἐρωτᾶ καί ἡ ἀπάντηση εἶναι ἁπλῆ: «Ποιός εἶναι αὐτός;». Μοῦ ἀφηγήθηκε τό συμβάν καί ἐπέμεινα ὅτι δέν ἦταν δυνατόν νά μήν ἔχουν, ἔστω καί ἀκουστά, γνώση γιά τόν Πλάτωνα, ἀλλά ἀργότερα σκέφθηκα ὅτι εἶναι πολύ πιθανόν..Γιατί νά ἔχει ἀκούσει τό σημερινό παιδί, ὁ σημερινός μαθητής Λυκείου, «Τί τηνικάδε ἀφίξαι, ὦ Κρίτων; οὐ πρῲ ἔτι ἐστίν;», ὅπως τά μαθαίναμε ἐμεῖς ἀπό τήν δευτέρα Γυμνασίου; Στήν πρώτη μαθαίναμε «Πιστεύω τῷ φίλῳ, πιστόν φίλον ἐν κινδύνοις γιγνώσκεις, ὁ φίλος τόν φίλον ἐν κινδύνοις οὐ λείπει» στά «Ἀρχαῖα Ἑλληνικά» τοῦ Ζούκη καί οἱ καθηγητές μας ἀπαγόρευαν νά κυκλοφορεῖ στήν τάξη ἡ «Μετάφραση»! Εἶμαι βέβαιος ὅτι περισσότερα παιδιά γνωρίζουν ὅτι ὁ «Πλάτων» εἶναι ἰδιωτικό σχολεῖο ἤ γυμναστήριο στήν Νίκαια παρά ὅτι θεωρεῖται ὁ πατέρας τῆς Φιλοσοφίας. Ἀλλά ἀντί νά ζητᾶμε εὐθύνες ἀπό τούς νέους, ἴσως θά ἦταν καλύτερα νά τίς ζητήσουμε ἀπό ἐκείνους τούς τύπους οἱ ὁποῖοι εἶχαν καταλάβει τά «θερινά ἀνάκτορα» τοῦ συνδικαλισμοῦ καί, ἀκολουθῶντας τό παράδειγμα πού ἔδωσαν ὁρισμένοι «δεξιοπροοδευτικάριοι», δέν κατήργησαν μόνον τά πνεύματα καί τούς τόνους, ἀλλά «ἄλλαξαν τά φῶτα» στήν ἔρημη τήν ἑλληνική γλῶσσα. Ἄσε πού βγῆκαν καί οἱ «λεξιπλάστες» καθηγητάδες καί «ἀκαδημαϊκοί» καί μᾶς ἔλεγαν ὅτι δέν πρέπει νά λέμε «ἡ γραμματεύς» ἤ «ἡ γραμματέας», ἀλλά νά λέμε –καί νά γράφουμε– «ἡ γραμμάτισα»! Καί οἱ ἄνθρωποι αὐτοί ὄχι μόνον ἔδρεψαν –πολλαπλῶς– δάφνες, ἀλλά φρόντισαν νά μᾶς «μορφώσουν» καί ἀπό τήν δημόσια τηλεόραση! Ἄντε, λοιπόν, νά πεῖς στά σημερινά νέα παιδιά «Δαρείου καί Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο» ἤ νά τούς πεῖς ὅτι στό Γυμνάσιο μαθαίναμε… λατινικά καί λέγαμε «νεράκι» τό «Hannibal, Hamilcaris filius carthaginiensis», ἤτοι «Ὁ Ἀννίβας, υἱός τοῦ Ἀμίλκα, ἦτο Καρχηδόνιος»… Τα παλαιότερα χρόνια, ἡ φράση «Ὁ Ἀννίβας πρό τῶν πυλῶν» λεγόταν ἀκόμη καί ἀπό τούς ἀναμεταδότες (σπῆκερ) τῶν ποδοσφαιρικῶν ἀγώνων. «Καί ὁ Πανάκης ἑτοιμάζεται νά κτυπήσει τό πέναλτυ καί νά ἐκπορθήσει τήν ἑστίαν τοῦ Θεοδωρίδη, λές καί εἶναι ὁ Ἀννίβας πρό τῶν πυλῶν!», τήν ἔχω ἀκούσει αὐτή τήν περιγραφή, ἀπό τόν σπουδαῖο Μιχάλη Γιαννακάκο, τόν «σπῆκερ» γλωσσοπλάστη, ὁ ὁποῖος περιέγραφε τούς ἀγῶνες ποδοσφαίρου λές καί συνέγραφε βιβλία τσέπης. Ποῦ ἀκοῦν τά παιδιά σήμερα ἑλληνικά; Ἐμεῖς τά μαθαίναμε διαβάζοντας ἐφημερίδες (ποιός διαβάζει, ἀλήθεια, σήμερα;) καί ἀκούγοντας ἐκπομπές στό ραδιόφωνο, «Τό θέατρο τῆς Δευτέρας» καί «Τό θέατρο τῆς Τετάρτης». Ἀκόμη καί οἱ «Ἀστυνομικές Ἱστορίες τοῦ Τζών Γκρήκ» μιλοῦσαν ἄπταιστα ἑλληνικά. Σήμερα, οἱ ὀκτώ στίς δέκα λέξεις πού χρησιμοποιοῦν οἱ νέοι εἶναι ξένες, ἐνῷ ἡ ἐπικοινωνία τους περιορίζεται σέ πεντακόσιες ὅλες κι ὅλες λέξεις! Δυστυχῶς, ἡ ἑλληνική γλῶσσα πνέει τά λοίσθια. Νά ζήσουμε, νά τήν θυμόμαστε!