Η οριστικοποίηση της συμφωνίας εξαγοράς από τον Όμιλο AKTOR του 75% των θυγατρικών της Motor Oil, ΗΛΕΚΤΩΡ και Thalis, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία σημαντική επιχειρηματική συναλλαγή. Πρόκειται για μια κίνηση που αναδιαμορφώνει τον χάρτη των περιβαλλοντικών υποδομών στην Ελλάδα και σηματοδοτεί την έναρξη ενός νέου κύκλου συγκέντρωσης δυνάμεων στους τομείς της διαχείρισης απορριμμάτων και των υδάτων.
Η συμφωνία αποτελεί το πρώτο κεφάλαιο της στρατηγικής συνεργασίας των δύο ομίλων, καθώς αναμένεται να ακολουθήσει η σύμπραξή τους για την ανάπτυξη του πλωτού τερματικού σταθμού LNG «Διώρυγα Gas» στους Αγίους Θεοδώρους. Ωστόσο, η εξαγορά των ΗΛΕΚΤΩΡ και Thalis είναι εκείνη που προκαλεί ήδη τις μεγαλύτερες ανακατατάξεις σε μια αγορά η οποία αναμένεται να κινητοποιήσει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ την επόμενη δεκαετία.
Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι το deal. Είναι η αγορά.
Η απόκτηση του 75% των δύο εταιρειών, έναντι τιμήματος που σύμφωνα με πληροφορίες προσεγγίζει τα 225 εκατ. ευρώ, φέρνει τον AKTOR στην κορυφή του κλάδου των περιβαλλοντικών υποδομών.
Οι ΗΛΕΚΤΩΡ και Thalis αποτελούν σήμερα το μεγαλύτερο σχήμα περιβαλλοντικών υπηρεσιών στην Ελλάδα, με ανεκτέλεστο έργων που προσεγγίζει τα 600 εκατ. ευρώ. Διαθέτουν παρουσία σε όλο το φάσμα των έργων διαχείρισης απορριμμάτων, επεξεργασίας λυμάτων, διαχείρισης υδάτων και λειτουργίας σύνθετων περιβαλλοντικών εγκαταστάσεων.
Με την ένταξή τους στον Όμιλο AKTOR δημιουργείται ένας από τους ισχυρότερους περιφερειακούς παίκτες στις περιβαλλοντικές υποδομές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Η πραγματική σημασία της συμφωνίας, όμως, βρίσκεται αλλού: η αγορά των απορριμμάτων και των υδάτων μετατρέπεται πλέον σε έναν από τους σημαντικότερους επενδυτικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας.
Επενδύσεις άνω των 5 δισ. ευρώ
Τα επόμενα χρόνια προγραμματίζονται επενδύσεις πρωτοφανούς μεγέθους.
Η ανάπτυξη νέων Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων, έργων ενεργειακής αξιοποίησης, μονάδων ανακύκλωσης και σύγχρονων υποδομών διαχείρισης υδάτων εκτιμάται ότι θα κινητοποιήσει κεφάλαια που συνολικά μπορούν να ξεπεράσουν τα 5 δισ. ευρώ.
Μόνο οι νέες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων εκτιμάται ότι θα απαιτήσουν επενδύσεις περίπου 3,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 1,5 δισ. ευρώ αφορούν τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων και περίπου 1 δισ. ευρώ τις νέες εγκαταστάσεις επεξεργασίας απορριμμάτων στην Αττική.
Παράλληλα, η ψήφιση του νέου θεσμικού πλαισίου για τη διαχείριση των υδάτων δημιουργεί μια δεύτερη μεγάλη αγορά, με έργα επεξεργασίας λυμάτων, επαναχρησιμοποίησης νερού και εκσυγχρονισμού των υδατικών υποδομών.
Οι ξένοι όμιλοι έχουν ήδη πάρει θέση
Η εξαγορά των ΗΛΕΚΤΩΡ και Thalis δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός.
Τα τελευταία δύο χρόνια διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα, με ισχυρούς διεθνείς ομίλους να επενδύουν δυναμικά στην ελληνική αγορά.
Η Veolia, ένας από τους μεγαλύτερους παγκόσμιους ομίλους περιβαλλοντικών υπηρεσιών, έχει ήδη ενισχύσει την παρουσία της στην Ελλάδα και διεκδικεί μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς.
Ο AKTOR υπέγραψε πρόσφατα στρατηγική συνεργασία με τη γαλλική Suez International, έναν από τους κορυφαίους ομίλους διαχείρισης υδάτων παγκοσμίως.
Παράλληλα, ο όμιλος Holcim, μέσω της Ηρακλής, επεκτείνεται στον χώρο της ανακύκλωσης, αποκτώντας σημαντικές υποδομές διαλογής ανακυκλώσιμων υλικών.
Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού, όπου οι μεγάλοι διεθνείς και εγχώριοι όμιλοι επιδιώκουν να αποκτήσουν κρίσιμη μάζα πριν ξεκινήσει ο νέος κύκλος δημοσίων έργων.
Από τη διαχείριση απορριμμάτων στη διαχείριση πόρων
Η διαχείριση απορριμμάτων δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως υπηρεσία καθαριότητας.
Τα απορρίμματα μετατρέπονται σε ενεργειακό πόρο, σε πρώτη ύλη για την κυκλική οικονομία και σε σημαντικό πεδίο παραγωγής επενδυτικών αποδόσεων.
Το ίδιο συμβαίνει και με το νερό.
Η επεξεργασία λυμάτων, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού, η αξιοποίηση της ιλύος και οι νέες τεχνολογίες διαχείρισης υδάτων δημιουργούν μια νέα αγορά με ιδιαίτερα υψηλή προστιθέμενη αξία.
Δεν πρόκειται πλέον για απλές δημοτικές υπηρεσίες, αλλά για κρίσιμες ενεργειακές και περιβαλλοντικές υποδομές.
Και οι Δήμοι;
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα αναδεικνύεται μια ακόμη διάσταση, ιδιαίτερα σημαντική για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Τα τελευταία χρόνια πολλοί δήμοι και αρκετοί Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) υποστηρίζουν ότι η διαχείριση απορριμμάτων πρέπει να διατηρήσει τον δημόσιο χαρακτήρα της, καθώς πρόκειται για βασική δημόσια υπηρεσία που συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος, τη δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της αγοράς φαίνεται να εξελίσσεται διαφορετικά.
Οι επενδύσεις που απαιτούνται για τα νέα εργοστάσια επεξεργασίας απορριμμάτων, τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης και τις σύγχρονες υποδομές υδάτων είναι τόσο μεγάλες, ώστε λίγοι μόνο επιχειρηματικοί όμιλοι διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα, την τεχνική εμπειρία και τη χρηματοδοτική επάρκεια για να τις αναλάβουν.
Αυτό δημιουργεί μια νέα ισορροπία, όπου ο ρόλος των μεγάλων ιδιωτικών ομίλων ενισχύεται συνεχώς.
Δεν σημαίνει ότι οι δήμοι παύουν να έχουν αρμοδιότητες. Αντίθετα, παραμένουν βασικοί κρίκοι του σχεδιασμού, ιδιαίτερα μέσω των ΦοΔΣΑ και του τοπικού σχεδιασμού διαχείρισης αποβλήτων. Ωστόσο, η υλοποίηση των μεγάλων έργων φαίνεται να συγκεντρώνεται ολοένα και περισσότερο σε λίγους ισχυρούς κατασκευαστικούς και ενεργειακούς ομίλους.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το ποιος θα καθορίζει στο μέλλον τις προτεραιότητες του Εθνικού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων, ποιος θα έχει τον ουσιαστικό έλεγχο των κρίσιμων περιβαλλοντικών υποδομών και ποια θα είναι η πραγματική δυνατότητα των δήμων να επηρεάζουν τις αποφάσεις.
Ένας νέος κύκλος συγκέντρωσης της αγοράς
Η συμφωνία AKTOR – Motor Oil αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός ευρύτερου κύματος συγκέντρωσης που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Οι μεγάλοι όμιλοι δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο για οδικά έργα, κτίρια ή ενεργειακές επενδύσεις.
Η νέα «μάχη» αφορά τα απορρίμματα, το νερό, την ανακύκλωση, την ενεργειακή αξιοποίηση και συνολικά τις περιβαλλοντικές υποδομές.
Όποιος αποκτήσει σήμερα τεχνογνωσία, έργα, τεχνολογίες και κρίσιμη μάζα θα διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό την αγορά των επόμενων δεκαετιών.
Η εξαγορά των ΗΛΕΚΤΩΡ και Thalis από τον AKTOR δεν είναι απλώς μια ακόμη επιχειρηματική συμφωνία. Είναι ένα ακόμη βήμα προς τη δημιουργία λίγων, ιδιαίτερα ισχυρών σχημάτων που θα διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον νέο εθνικό και περιφερειακό σχεδιασμό για την ενέργεια, την κυκλική οικονομία και τις περιβαλλοντικές υποδομές.
Η πρόκληση για την Πολιτεία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση θα είναι να διασφαλίσουν ότι αυτή η νέα αναπτυξιακή δυναμική θα συνδυαστεί με ισχυρή δημόσια εποπτεία, διαφάνεια, υγιή ανταγωνισμό και ουσιαστική συμμετοχή των δήμων στον σχεδιασμό, ώστε οι επενδύσεις να υπηρετήσουν όχι μόνο την οικονομική ανάπτυξη αλλά και το δημόσιο συμφέρον.