Σημαντικές αλλαγές στον έλεγχο νομιμότητας των αποφάσεων των Δήμων και των Περιφερειών, στις διοικητικές προσφυγές αλλά και στο πειθαρχικό δίκαιο των αιρετών προβλέπει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως παρουσιάστηκαν από την κα Δέσποινα Ανάσενα, Τμηματάρχη της Μονάδας Σύνταξης και Εφαρμογής του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών κατά την ημερίδα της ΕΕΤΑΑ για το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Κεντρική αλλαγή αποτελεί η δημιουργία ενός νέου, ενιαίου συστήματος εποπτείας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με στόχο αφενός την αποτελεσματικότερη άσκηση του ελέγχου νομιμότητας και αφετέρου την αντιμετώπιση των διαφορετικών ερμηνειών και αποφάσεων που καταγράφονται σήμερα μεταξύ των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
Όπως επισημάνθηκε στην εισήγηση, η συγκρότηση και στελέχωση μιας αυτοτελούς υπηρεσίας εποπτείας αποτελούσε αίτημα ήδη από το 2010.
Μία νέα Υπηρεσία Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας
Με το νέο πλαίσιο συστήνεται στο Υπουργείο Εσωτερικών Υπηρεσία Γενικής Εποπτείας Νομιμότητας, η οποία αναλαμβάνει τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των Δήμων, των Περιφερειών και των νομικών προσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, αναλαμβάνει τον πειθαρχικό έλεγχο τόσο των αιρετών όσο και των μη αιρετών οργάνων διοίκησης των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης.
Στο Υπουργείο Εσωτερικών προβλέπεται επίσης η συγκρότηση Συμβουλίου Εποπτείας Νομιμότητας ΟΤΑ, καθώς και ενιαίου Πειθαρχικού Συμβουλίου αιρετών. Επικεφαλής της νέας δομής βρίσκεται ο Γενικός Επόπτης, ο οποίος υποστηρίζεται από δύο τμήματα: το Τμήμα Διοικητικής Υποστήριξης και το Τμήμα Αυτεπάγγελτου Ελέγχου. Το δεύτερο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα εξετάζει καταγγελίες και αναφορές, προκειμένου να διαπιστώνεται εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για αυτεπάγγελτο έλεγχο νομιμότητας ή για παραπομπή μιας υπόθεσης σε πειθαρχικό έλεγχο.
Στη νέα δομή εντάσσονται επτά αυτοτελείς υπηρεσίες εποπτείας, με επικεφαλής επόπτες, ενώ υπογραμμίστηκε ότι δεν υφίσταται ιεραρχική σχέση μεταξύ του Γενικού Επόπτη και των επιμέρους εποπτών, ούτε εξάρτησή τους από τον υπουργό Εσωτερικών ή άλλους αρμόδιους υπουργούς.
Στόχος να σταματήσουν οι διαφορετικές ερμηνείες ανά περιοχή
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο νέο Συμβούλιο Εποπτείας Νομιμότητας, το οποίο καλείται να συμβάλει στον συντονισμό του ελέγχου μεταξύ των επτά υπηρεσιών. Σήμερα, όπως επισημάνθηκε, είναι δυνατόν μία Αποκεντρωμένη Διοίκηση να ερμηνεύει διαφορετικά μία διάταξη από κάποια άλλη, με αποτέλεσμα ακόμη και για αντίστοιχα πραγματικά περιστατικά να εκδίδονται διαφορετικές ή αντιφατικές αποφάσεις. Η νέα δομή επιχειρεί να περιορίσει αυτό το φαινόμενο και να δημιουργήσει περισσότερο ενιαία διοικητική πρακτική σε όλη τη χώρα.
Πληροφοριακό σύστημα – «καρδιά» της νέας εποπτείας
Καθοριστικό ρόλο στο νέο μοντέλο θα έχει το Πληροφοριακό Σύστημα Ελέγχου Νομιμότητας, το οποίο χαρακτηρίστηκε στην εισήγηση ως η «καρδιά» της νέας υπηρεσίας. Οι αρμόδιες υπηρεσίες των Δήμων και των Περιφερειών θα πρέπει, για τις πράξεις που υπάγονται σε υποχρεωτικό έλεγχο, να τις αναρτούν στο πληροφοριακό σύστημα εντός 15 ημερών από τη συνεδρίαση του συλλογικού οργάνου.
Ακολούθως, η υπόθεση θα κατανέμεται μέσω αλγορίθμου μεταξύ των επτά υπηρεσιών εποπτείας.
Βασικός περιορισμός είναι το χωρικό ασυμβίβαστο. Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι η υπηρεσία που εδρεύει στην Αθήνα και βρίσκεται στα χωρικά όρια της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής δεν θα μπορεί να ελέγχει πράξεις Δήμων ή της Περιφέρειας Αττικής. Οι συγκεκριμένες υποθέσεις θα διανέμονται στις υπόλοιπες υπηρεσίες.
Στο ίδιο πληροφοριακό σύστημα θα εντάσσεται συνολικά η εποπτική ύλη, από εκθέσεις ελέγχου, συστάσεις και πορίσματα ανεξάρτητων αρχών έως ζητήματα πειθαρχικού ελέγχου αιρετών.
Περιορίζεται ο υποχρεωτικός έλεγχος νομιμότητας
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τον υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας. Στόχος, σύμφωνα με την εισήγηση, είναι να περιοριστεί σε συγκεκριμένες κατηγορίες πράξεων και να λειτουργεί ως ένα «ελάχιστο δίχτυ ασφαλείας νομιμότητας» για Δήμους, Περιφέρειες, αιρετούς και πολίτες. Έτσι, δεν θα υπάγεται πλέον κάθε κανονιστική πράξη σε υποχρεωτικό έλεγχο, ενώ περισσότερο στοχευμένος γίνεται και ο έλεγχος των δημοσίων συμβάσεων. Στις συμβάσεις ο έλεγχος επικεντρώνεται, πέρα από τα προβλεπόμενα χρηματικά όρια, σε ζητήματα δημοσιονομικής νομιμότητας, πράξεις ανάθεσης και κατακύρωσης, τήρηση των όρων προκήρυξης, διακήρυξης ή πρόσκλησης και περιπτώσεις πρόδηλης παραβίασης βασικών αρχών. Το σκεπτικό είναι ότι ο υποχρεωτικός έλεγχος λειτουργεί συμπληρωματικά προς άλλα μέσα προστασίας, όπως η ειδική διοικητική προσφυγή και οι υπόλοιποι προβλεπόμενοι έλεγχοι στις δημόσιες συμβάσεις.
Ειδική διοικητική προσφυγή με παράβολο 50 ευρώ
Αλλαγές προβλέπονται και στην ειδική διοικητική προσφυγή, η οποία μπορεί να ασκείται κατά εκτελεστής διοικητικής πράξης ή παράλειψης οφειλόμενης ενέργειας. Ως προϋπόθεση του παραδεκτού εισάγεται παράβολο 50 ευρώ, με στόχο, όπως αναφέρθηκε, τον περιορισμό προσχηματικών προσφυγών. Εφόσον ο προσφεύγων δικαιωθεί, το παράβολο επιστρέφεται από το νομικό πρόσωπο που εξέδωσε την πράξη η οποία κρίθηκε παράνομη. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η αποκλειστική προθεσμία των 15 ημερών από τη δημοσίευση της πράξης για την άσκηση της προσφυγής. Και αυτό διότι, σύμφωνα με την παρουσίαση, η προηγούμενη άσκηση της ειδικής διοικητικής προσφυγής καθίσταται προϋπόθεση για το παραδεκτό του ένδικου βοηθήματος ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων. Προβλέπεται επίσης χρονικό διάστημα δέκα ημερών για τη συμπλήρωση του φακέλου της υπόθεσης. Από την 11η ημέρα αρχίζει η εξέταση της προσφυγής.
Παράλληλα, καταργείται το σημερινό ενδιάμεσο σύστημα των Επιτροπών του άρθρου 152, καθώς οι αποφάσεις επί των ειδικών διοικητικών προσφυγών θα μπορούν πλέον να προσβάλλονται απευθείας ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου.
Αυτεπάγγελτος έλεγχος μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις
Περισσότερο περιορισμένος γίνεται και ο αυτεπάγγελτος έλεγχος. Σύμφωνα με την εισήγηση, αποτελεί πλέον εξαιρετικό μηχανισμό ελέγχου νομιμότητας και ασκείται μόνο από τον Γενικό Επόπτη, όταν συντρέχουν σοβαροί λόγοι δημοσίου συμφέροντος και πρόδηλη παράβαση νόμου. Μεταξύ των προϋποθέσεων είναι η επίμαχη πράξη να μην έχει ήδη υπαχθεί σε υποχρεωτικό έλεγχο, να μην έχει ασκηθεί ειδική διοικητική προσφυγή, να έχει παρέλθει η σχετική προθεσμία και να μην προβλέπεται έλεγχός της από άλλο διοικητικό όργανο.
Στο Ελεγκτικό Συνέδριο η αστική ευθύνη των αιρετών
Σημαντική θεσμική αλλαγή προβλέπεται και ως προς την αστική ευθύνη των αιρετών. Οι τριμελείς ελεγκτικές επιτροπές καταργούνται και τον σχετικό έλεγχο αναλαμβάνει πλέον το Ελεγκτικό Συνέδριο, με αίτηση καταλογισμού από τον Γενικό Επίτροπο της Επικρατείας. Για τις υποθέσεις που ήδη εκκρεμούν, οι υφιστάμενες τριμελείς επιτροπές συνεχίζουν μέχρι την ολοκλήρωση του έργου τους.
Νέο αναλυτικό πειθαρχικό δίκαιο για τους αιρετούς
Ξεχωριστό τμήμα της εισήγησης αφορούσε το νέο πειθαρχικό πλαίσιο. Όπως τονίστηκε, δημιουργείται πλέον ένα περισσότερο αναλυτικό πειθαρχικό δίκαιο, με στόχο να διασφαλίζονται σαφέστερα τα δικαιώματα των αιρετών.
Στον πειθαρχικό έλεγχο υπάγονται πλέον όχι μόνο οι αιρετοί αλλά και μη αιρετά όργανα διοίκησης νομικών προσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με εξαίρεση την ΚΕΔΕ, την ΕΝΠΕ και τις ΠΕΔ. Μεταξύ των νέων προβλέψεων περιλαμβάνεται η ποινή της έγγραφης επίπληξης ή ποινή έως έναν μήνα σε περίπτωση αναξιοπρεπούς, ανάρμοστης ή ανάξιας του αξιώματος συμπεριφοράς στον δημόσιο βίο.
Ενιαίο εννεαμελές Πειθαρχικό Συμβούλιο
Τα επιμέρους πειθαρχικά συμβούλια που λειτουργούν σήμερα αντικαθίστανται από ενιαίο εννεαμελές Πειθαρχικό Συμβούλιο στο Υπουργείο Εσωτερικών, στο οποίο συμμετέχουν έξι δικαστές και τρεις Νομικοί Σύμβουλοι του Κράτους. Η Ολομέλεια του Συμβουλίου θα επιλαμβάνεται των περιπτώσεων στις οποίες εξετάζεται η ποινή της έκπτωσης, ενώ για μικρότερες ποινές θα λειτουργούν τρία τριμελή κλιμάκια. Πριν από την κλήση αιρετού σε απολογία προβλέπεται επίσης προκαταρκτική εξέταση διάρκειας ενός μήνα από τον επόπτη. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορεί μία αναφορά ή καταγγελία να τίθεται στο αρχείο εφόσον δεν προκύπτουν επαρκείς λόγοι για την έναρξη πειθαρχικής διαδικασίας. Η παραγραφή των πειθαρχικών παραπτωμάτων παραμένει πενταετής, ενώ κατοχυρώνονται βασικές αρχές όπως το τεκμήριο αθωότητας και η απαγόρευση διπλής πειθαρχικής δίωξης για το ίδιο παράπτωμα.
Κατά προτεραιότητα οι ποινικές υποθέσεις δημάρχων και περιφερειαρχών
Ιδιαίτερη πρόβλεψη γίνεται για τις ποινικές υποθέσεις που αφορούν αιρετούς και μπορούν να οδηγήσουν σε διοικητικό μέτρο αργίας.
Ο νέος Κώδικας προβλέπει την κατά απόλυτη προτεραιότητα εκδίκαση των ποινικών υποθέσεων δημάρχων και περιφερειαρχών, ώστε να αποφεύγονται περιπτώσεις στις οποίες ένας αιρετός παραμένει ουσιαστικά σε καθεστώς αργίας για μεγάλο μέρος ή ακόμη και για ολόκληρη τη δημοτική ή περιφερειακή περίοδο εξαιτίας της καθυστέρησης έκδοσης δικαστικής απόφασης. Μάλιστα, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, για εκκρεμείς ποινικές υποθέσεις κατά την έναρξη ισχύος του Κώδικα, οι οποίες συνδέονται με πειθαρχικά παραπτώματα δημάρχων και περιφερειαρχών και έχουν οδηγήσει σε πειθαρχικές ποινές ή μέτρα αργίας, προβλέπεται εκδίκαση εντός 90 ημερών από την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα.
Επέκταση προστατευτικών διατάξεων σε αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες
Τέλος, το νέο πλαίσιο επεκτείνει ορισμένες ευεργετικές διατάξεις που ίσχυαν για δημάρχους και περιφερειάρχες και στους αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες, οι οποίοι εξαιρούνται επίσης από την αυτόφωρη διαδικασία για πλημμελήματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Δήμους παρουσιάζει και η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία δεν ασκείται ποινική δίωξη για αδικήματα που έχουν τελεστεί διά παραλείψεως και σχετίζονται με πρόκληση σωματικής βλάβης ή φθοράς ξένης περιουσίας από αδέσποτα ζώα συντροφιάς, σε βάρος αιρετών, υπαλλήλων και φιλοζωικών οργανώσεων.
Νέο μοντέλο εποπτείας για την Αυτοδιοίκηση
Η εισήγηση στην ημερίδα της ΕΕΤΑΑ ανέδειξε ότι ο νέος Κώδικας επιχειρεί συνολική αναδιάρθρωση του μηχανισμού εποπτείας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η δημιουργία επτά αυτοτελών υπηρεσιών, η τυχαία ηλεκτρονική κατανομή των υποθέσεων, το χωρικό ασυμβίβαστο, το ενιαίο Συμβούλιο Εποπτείας, ο περιορισμός του υποχρεωτικού ελέγχου και η αναμόρφωση του πειθαρχικού δικαίου συγκροτούν ένα νέο μοντέλο.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, όπως προκύπτει και από την ίδια την εισήγηση, θα είναι η πραγματική στελέχωση και λειτουργία των νέων υπηρεσιών, ώστε το νέο θεσμικό οικοδόμημα να μπορέσει να εφαρμοστεί στην πράξη και να μην παραμείνει μόνο σε επίπεδο νομοθετικής πρόβλεψης.
Δείτε το video στις 2 ώρες και 27 λεπτά
myota.gr