Το αρχαιότερο γνωστό ναυάγιο στον κόσμο ανακάλυψαν αρχαιολόγοι στα ανοιχτά της νότιας Τουρκίας. Το πλοίο, που εκτιμάται ότι βυθίστηκε πριν από 4.400 έως 4.700 χρόνια, μετέφερε εμπορεύματα στην ανατολική Μεσόγειο, πιθανότατα με προορισμό την Κρήτη ή την Τροία.
Η ανακάλυψη έγινε κοντά στο νησί Κέκοβα, στην περιοχή της Αττάλειας, σε βάθος μόλις 30 μέτρων. Το ξύλινο σκαρί του πλοίου δεν έχει διασωθεί, όμως στον βυθό βρέθηκαν περισσότερα από 30 κεραμικά αγγεία και τρεις πέτρινες άγκυρες. Μάλιστα, ορισμένα αγγεία περιείχαν ακόμη υπολείμματα από τα προϊόντα που είχαν αποθηκευτεί στο εσωτερικό τους.
Το ναυάγιο χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, περίπου την περίοδο που κατασκευαζόταν η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας στην Αίγυπτο.
«Το ναυάγιο είναι μια χρονοκάψουλα στον βυθό της θάλασσας», δήλωσε στο BBC ο καθηγητής Χακάν Ονίζ, από το Πανεπιστήμιο Ακντενίζ της Τουρκίας, ο οποίος ηγήθηκε της αρχαιολογικής αποστολής.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εμπορικό πλοίο είχε μήκος περίπου δέκα μέτρα.
Πώς χρονολογήθηκε το ναυάγιο
Καθώς δεν σώθηκε κανένα τμήμα του ξύλινου σκαριού, οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο του άνθρακα-14 για να προσδιορίσουν την ηλικία του πλοίου.
Έτσι, στράφηκαν στα κεραμικά αγγεία που αποτελούσαν το φορτίο του. Μελέτησαν το σχήμα και τη διακόσμησή τους και τα συνέκριναν με αντίστοιχα ευρήματα από την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή, τα οποία έχουν χρονολογηθεί πριν από 4.400 έως 4.700 χρόνια.
Τα αγγεία της Κέκοβα έχουν δύο λαβές, επίπεδη βάση και μια χαρακτηριστική προεξοχή στο μέσο τους.
«Συγκρίνοντας τις τεχνικές διακόσμησης, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι το ναυάγιο ανήκει στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού», ανέφερε ο Ονίζ.
Μέχρι την ανακάλυψη στην Κέκοβα, το αρχαιότερο γνωστό ναυάγιο στον κόσμο ήταν εκείνο που είχε εντοπιστεί κοντά στη Δοκό, στο Αιγαίο, και χρονολογείται πριν από περίπου 4.200 χρόνια. Ούτε σε αυτή την περίπτωση είχε διασωθεί το ξύλινο σκαρί. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εκατοντάδες πήλινα αγγεία στον βυθό, τα οποία αποτελούσαν το φορτίο του πλοίου.
Το αρχαιότερο γνωστό ναυάγιο στο οποίο έχει διατηρηθεί το ξύλινο σκαρί του πλοίου εντοπίστηκε το 2017 στη Μαύρη Θάλασσα, στα ανοιχτά της Βουλγαρίας. Πρόκειται για αρχαίο ελληνικό εμπορικό πλοίο ηλικίας περίπου 2.400 ετών, που παραμένει στον βυθό, σε βάθος μεγαλύτερο των δύο χιλιομέτρων. Οι αρχαιολόγοι το μελέτησαν με υποβρύχια ρομπότ και ανέσυραν ένα μικρό δείγμα ξύλου για τη χρονολόγησή του.
Τι βρέθηκε μέσα στα αρχαία αγγεία
Οι δύτες ανέσυραν αρκετά από τα αγγεία, τα οποία μεταφέρθηκαν στο ερευνητικό σκάφος για συντήρηση και εξέταση.
Η αρχαιολόγος Κάριν Σοβάντα, από το Πανεπιστήμιο Μακουάρι της Αυστραλίας, διαπίστωσε ότι ορισμένα είχαν διατηρηθεί σχεδόν ανέπαφα. Εκείνο που την εξέπληξε περισσότερο ήταν η ποσότητα μιας παχύρρευστης, γυαλιστερής ουσίας που είχε παραμείνει στο εσωτερικό τους.
«Κοίταξα μέσα και παραλίγο να λιποθυμήσω. Δεν μπορούσα να πιστέψω πόσο υλικό είχε διατηρηθεί. Δεν ήταν απλώς μερικά σημάδια. Υπήρχε ακόμη μεγάλη ποσότητα», είπε στο BBC.
Οι ερευνητές προσπαθούν τώρα να εξακριβώσουν τι ακριβώς περιείχαν τα αγγεία. Θα μπορούσε να πρόκειται για ελαιόλαδο, κρασί ή ρητίνες δέντρων.
Η Σοβάντα επισημαίνει, πάντως, ότι τα αγγεία ενδέχεται να είχαν χρησιμοποιηθεί πολλές φορές πριν από το τελευταίο ταξίδι του πλοίου. Επομένως, τα υπολείμματα δεν είναι βέβαιο ότι προέρχονται από το φορτίο που μετέφερε όταν βυθίστηκε.
Το πιθανό ταξίδι προς την Κρήτη ή την Τροία
Τα ευρήματα δίνουν στους αρχαιολόγους νέα στοιχεία για το θαλάσσιο εμπόριο στην ανατολική Μεσόγειο πριν από σχεδόν πέντε χιλιετίες.
Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι το πλοίο είχε ξεκινήσει από κάποια περιοχή των ανατολικών ακτών της Μεσογείου και πιθανότατα κατευθυνόταν προς την Τροία, στη σημερινή βορειοδυτική Τουρκία, ή προς τη μινωική Κρήτη.
Ο ακριβής προορισμός του δεν είναι γνωστός.
Η περιοχή της Κέκοβα ήταν επικίνδυνο πέρασμα για τους αρχαίους ναυτικούς, λόγω των ισχυρών ανέμων και των θαλάσσιων ρευμάτων. Στα νερά της έχουν εντοπιστεί εκατοντάδες ναυάγια.
Ο Ονίζ περιέγραψε τη συγκίνηση που προκαλεί στην ερευνητική ομάδα η επαφή με αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια.
«Είμαστε οι πρώτοι άνθρωποι που αγγίζουν αυτά τα αντικείμενα έπειτα από 5.000 χρόνια», δήλωσε ο Ονίζ, περιγράφοντας τη συγκίνηση των ερευνητών.
«Σκεφτόμαστε πάντα τους ναυτικούς, εκείνους που κατασκεύασαν τους αμφορείς, τον άνθρωπο που κουβάλησε έναν αμφορέα στον ώμο του μέχρι το πλοίο, αλλά και τις γυναίκες που περίμεναν τους άνδρες τους, οι οποίοι δυστυχώς δεν επέστρεψαν ποτέ».
Τα αντικείμενα που έχουν ανασυρθεί ανήκουν στο τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού. Ο υπουργός Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι θα εκτεθούν στο νέο Μουσείο Ενάλιας Αρχαιολογίας της Μεσογείου, στην Αττάλεια, το οποίο αναμένεται να ανοίξει τους επόμενους μήνες.