Κατά την αρχαιότητα η περιοχή που σήμερα καταλαμβάνουν οι Άγιοι Θεόδωροι έφερε την ονομασία Κρομμυών. Το τοπωνύμιο δηλώνει τον τόπο όπου ευδοκιμούν ή καλλιεργούνται τα κρόμμυα (κρεμμύδια), ενώ ο Παυσανίας θεωρεί ότι η ονομασία προέρχεται από το μυθικό γιο του Ποσειδώνα, Κρόμο

.

Στον Κρομμυώνα, σύμφωνα με την μυθολογία ο Θησέας, πηγαίνοντας από την Τροιζήνα στην Αθήνα, εξόντωσε το επικίνδυνο αγριογούρουνο Φαία. (κρομμυωνία υς)

Η αρχαία κώμη κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την γεωμετρική εώς τη βυζαντινή εποχή. Οι κάτοικοι της ασχολούνταν με την ναυτιλία και το εμπόριο. Οι δραστηριότητες αυτές οδήγησαν στην ακμή του οικισμού και δημιούργησαν συνθήκες ευμάρειας των πολιτών. Λόγω της καίριας γεωγραφικής της θέσης, στις βορειοδυτικές ακτές του Σαρωνικού και πάνω στο δρόμο για τον Ισθμό της Κορίνθου, ενεπλάκη σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, ενώ κατά περιόδους βρέθηκε υπό την κυριαρχία διαφορετικών ισχυρών πόλεων – κρατών.

Κατά τον 7ο και 6ο π.Χ. αι., περίοδο ακμής των Μεγάρων, η Κρομμυωνία άνηκε στα Μέγαρα. istoria1Μετά τον 6ο π.Χ. αι. όμως οι Κορίνθιοι προσάρτησαν τον Κρομμυώνα. Το 425 π.Χ, κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, οι Αθηναίοι κατέλαβαν αιφνιδιαστικά και λεηλάτησαν την πόλη. Στόχος τους ήταν να δημιουργήσουν ένα προπύργιο και βάση ελέγχου των κινήσεων των εχθρών τους από και istoria2προς τον Ισθμό. Το 393 π.Χ., κατά την διάρκεια του Κορινθιακού πολέμου, αποτέλεσε ισχυρό οχυρό των Σπαρτιατών. Από την ρωμαϊκή έως τη βυζαντινή περίοδο φαίνεται ότι η κώμη μετατοπίζεται νοτιότερα κοντά στο λιμάνι, το οποίο ήταν σε χρήση σε όλη την διάρκεια ζωής του οικισμού.

Σημαντικά κατάλοιπα της αρχαίας κώμης εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν με αφορμή τη διάνοιξη της Εθνικής Οδού Αθηνών-Κορίνθου κατά το χρονικό διάστημα 1961-1962 καθώς και το 1992 με αφορμή την διαπλάτυνση της.

Αποκαλύφθηκε εκτεταμένο νεκροταφείο γεωμετρικών χρόνων (8ος π.Χ αι.) με πλούσια κτερισμένους τάφους. Τα κτερίσματα ως επί το πλείστον τοποθετούνταν σε λαξευτή κόγχη εξωτερικά του τάφου. Επιπλέον ήρθαν στο φως ένας μοναδικός θεατροειδής χώρος υστεροαρχαϊκής περιόδου (τέλος 6ου π.Χ. αι.) δρόμοι, οικίες με βοτσαλωτά δάπεδα και εγκαταστάσεις κεραμικών εργαστηρίων υστεροκλασικής-ελληνιστικής εποχής (4ος – 2ος π.Χ. αι.).istoria4

Αρκετά είναι τα κινητά ευρήματα που επιβεβαιώνουν την οικιστική, εργαστηριακή και ταφική χρήση του χώρου. Η κεραμική φέρει επιρροές από την Κόρινθο. Ξεχωρίζει η γεωμετρική οινοχόη με διακόσμηση ιστιοφόρου πλοίου, που υποδηλώνει την αγάπη των Κρομμυωνίων για την θάλασσα. Άλλα ευρήματα είναι ειδώλια, λύχνοι, αγνύθες (υφαντικά βάρη), μετάλλινα κοσμήματα και νομίσματα.

Από το site του Εμπορικού Συλλόγου Αγίων Θεοδώρων – www.agioitheodoroi-es.gr