Με μεγάλη χαρά πληροφορήθηκα πριν μερικές μέρες ότι συστάθηκε Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών, υπαγόμενη στην Προεδρία της Κυβέρνησης, με σκοπό την ανάπτυξη κι εφαρμογή στρατηγικών για την ανακοπή της ερημοποίησης και την ανάπτυξη της ορεινής Ελλάδας. Η εξέλιξη αυτή είναι πολύ σημαντική για τις ορεινές περιοχές, που είναι τόσο κοντά στην καρδιά μου, αλλά και για το φλέγον θέμα της Αποκέντρωσης, που θα έπρεπε να είναι κοντά στις καρδιές όλων μας.
Σαν τον Γκοντό, στο θεατρικό του Μπέκετ, περιμένουμε εδώ και πολλά χρόνια να έρθει εκείνη η μυθική Αποκέντρωση να μας λυτρώσει από την παντοκυριαρχία της Αθήνας, αλλά ο ερχομός της πάντοτε αναβάλλεται και στο τέλος το μόνο που μένει είναι μία χώρα που ερημοποιείται, ολοένα και πιο φρικτά. Τι είναι όμως πραγματικά η αποκέντρωση; Σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση δεν είναι μονάχα η δημιουργία των συνθηκών εκείνων ώστε να μπορέσει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού του νομού Αττικής να μετακομίσει στην ύπαιθρο, την υποτιμητικά καλούμενη «επαρχία», αλλά μία ολόκληρη πολιτική φιλοσοφία που ξεκινάει από την αρχή ότι η τοπική εξουσία κι οι τοπικές λύσεις πρέπει να έχουν την ίδια αξία και σημασία με την κεντρική εξουσία και τις κεντρικές λύσεις.
Αδιαμφισβήτητα, η σημερινή Ελλάδα είναι ένα από τα πιο συγκεντρωτικά κράτη του πλανήτη. Όλες οι τοπικές αποφάσεις με πραγματική αξία λαμβάνονται στην Αθήνα, είτε πρόκειται για σημαντικά ζητήματα όπως η κατανομή χρηματοδοτήσεων στις περιφέρειες και τους δήμους, είτε για ευτελή όπως η έγκριση παρέκκλισης όρων δόμησης για να κτιστεί ένα κλειστό γυμναστήριο σε κάποιο ακριτικό νησί. Το κράτος θεωρεί τον εαυτό του φεουδάρχη, και τις τοπικές κοινωνίες φέουδα. Πόσο παράλογο δεν είναι αλήθεια π.χ. θεωρητικοί γραφειοκράτες που εδρεύουν σ’ένα ανήλιαγο γραφείο επι της Πλατείας Βάθης και δεν έχουν ποτέ αντικρίσει στην ζωή τους το μάζεμα της ελιάς να επηρεάζουν αποφασιστικά κι οριζόντια, με μία μονάχα απόφαση τους, τις ζωές εκατοντάδες χιλιάδων ελαιοπαραγωγών, που βρίσκονται σε μέρη τόσο διαφορετικά, όπως είναι η Ηγουμενίτσα, η Λέσβος κι η Γορτυνία;
Η τοπική αυτοδιοίκηση, αντιθέτως, παραμένει το ίδιο παραμερισμένη όσο κι όταν ιδρύθηκε το κράτος πριν δύο αιώνες, αν όχι σε χειρότερη θέση. Η χρηματοδότηση της είναι πενιχρή, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες που ακολουθεί συχνά στα όρια του δρακόντειου, η υποστελέχωση των υπηρεσιών της ο κανόνας κι η εμπιστοσύνη που τις δείχνουν οι πολίτες στα τάρταρα. Στην πραγματικότητα μοιάζει περισσότερο να υπάρχει για να εξυπηρετεί τα μικροπολιτικά συμφέροντα του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος, μέσα από ένα ευρύ και βαθιά ριζωμένο πελατειακό σύστημα που ξεκινάει από το ευτελές επίπεδο της πιο μικρής κοινότητας, παρά τα συλλογικά συμφέροντα και την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.
Ποιο νόημα θα μπορούσε να έχει η Αποκέντρωση αν όχι στην ανατροπή της παραπάνω κατάστασης; Στην μεταφορά των αρμοδιοτήτων και των πόρων του κεντρικού κράτους προς τις τοπικές κοινωνίες, στην ανεξαρτητοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης από την κομματοκρατία και την μικροπολιτική και στην ανάδειξη της σε πυλώνα εξουσίας εξίσου σοβαρό με την κεντρική εξουσία. Το νόημα βρίσκεται ίσως περισσότερα απ’όλα στην παροχή πραγματικά ίσων προϋποθέσεων σε κάθε τόπο για να αναπτυχθεί στο μέτρο των αληθινών δυνατοτήτων του, χωρίς φανερές ή κρυφές παρεμβάσεις του κεντρικού κράτους υπερ της Αθήνας, ή άλλων ισχυρών συμφερόντων. Η ίδρυση Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών είναι ένα θετικό βήμα προς την Αποκέντρωση, αλλά τόσο μικρό και δειλό μπροστά σε όσα απαιτούνται για να πάμε, επιτέλους μπροστά! Εύχομαι, εντούτοις, η λειτουργία της να υπάρξει παραγωγική και δημιουργική και να μεταβάλλει προς το καλύτερο το πεπρωμένο των ορεινών μας περιοχών.
Ο Φίλιππος Παπαδημητρίου είναι φοιτητής νομικής, ελαιοπαραγωγός και πρόεδρος της ΑΜΚΕ Το Χαμόγελο του Χωριού.