Στην τοπική αυτοδιοίκηση υπάρχει ένα φαινόμενο που επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε εκλογικό κύκλο. Λίγα χρόνια πριν τις κάλπες αρχίζουν να εμφανίζονται πρωτοβουλίες με ονόματα που ακούγονται όμορφα και ενωτικά: «κίνηση πολιτών», «πρωτοβουλία για τον τόπο», «ένωση ενεργών δημοτών».
Στην αρχή όλα παρουσιάζονται με έναν τρόπο σχεδόν άυλο. Δεν υπάρχουν σαφή πρόσωπα, δεν υπάρχει οργανωμένη δομή, δεν υπάρχουν ξεκάθαρες πολιτικές θέσεις. Υπάρχει μόνο μια γενική επίκληση στον διάλογο, στην κοινωνία, στη συμμετοχή.
Είναι το στάδιο της θολής παρουσίας.
Ανακοινώσεις χωρίς υπογραφές, πρωτοβουλίες χωρίς καθορισμένη σύνθεση, εκδηλώσεις όπου μιλούν «πολίτες» χωρίς να είναι σαφές ποιος συντονίζει και ποιος χαράσσει τη γραμμή. Το αφήγημα είναι συνήθως το ίδιο: η κοινωνία πρέπει να συζητήσει, να συμμετέχει, να πάρει την πόλη στα χέρια της.
Μέχρι εδώ, τίποτα το προβληματικό. Η κοινωνική συμμετοχή είναι η ουσία της δημοκρατίας.
Το ζήτημα αρχίζει όταν αυτή η «ανώνυμη» συλλογικότητα μετατρέπεται σταδιακά σε πολιτικό σχήμα χωρίς ποτέ να έχει εξηγήσει ποιοι είναι οι άνθρωποι πίσω από αυτήν.
Γιατί η πραγματικότητα της αυτοδιοίκησης είναι πολύ πιο συγκεκριμένη από τις ωραίες λέξεις. Δήμοι δεν διοικούνται από αφηρημένες έννοιες ούτε από γενικές διακηρύξεις. Διοικούνται από πρόσωπα που αναλαμβάνουν ευθύνη, παίρνουν αποφάσεις και κρίνονται δημόσια για αυτές.
Κάπου λοιπόν στη διαδρομή έρχεται η στιγμή που η «κίνηση πολιτών» αποκτά πρόσωπο. Εμφανίζεται ο επικεφαλής, συγκροτείται ο πυρήνας, αρχίζουν οι επαφές για το ψηφοδέλτιο. Η ανώνυμη πρωτοβουλία μετατρέπεται σε δημοτική παράταξη.
Δεν υπάρχει τίποτα κακό σε αυτή τη μετάβαση. Είναι απολύτως θεμιτό άνθρωποι που συζητούν για τον τόπο τους να αποφασίσουν ότι θέλουν να διεκδικήσουν τη διοίκησή του. Η πολιτική άλλωστε αυτό ακριβώς είναι: δημόσια διεκδίκηση ευθύνης.
Το πρόβλημα δεν είναι η φιλοδοξία.
Το πρόβλημα είναι η διαφάνεια.
Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν από την αρχή ποιοι μιλούν, ποιοι σχεδιάζουν και ποιοι φιλοδοξούν να διοικήσουν τον δήμο τους. Οι ωραίες έννοιες και τα γενικά συνθήματα δεν αρκούν όταν ζητείται εμπιστοσύνη.
Η αυτοδιοίκηση είναι ο πιο άμεσος θεσμός δημοκρατίας. Εκεί δεν υπάρχουν ανώνυμες δομές ούτε κρυφοί πρωταγωνιστές. Υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν την ψήφο της κοινωνίας και οφείλουν να εμφανίζονται με καθαρό πρόσωπο.
Και τελικά αυτό είναι που ξεχωρίζει τις σοβαρές προσπάθειες από τις ευκαιριακές:
η καθαρότητα των προθέσεων, η ευθύνη των προσώπων και η ειλικρίνεια απέναντι στους πολίτες.
Γιατί σε μια τοπική κοινωνία, όσο μικρή ή μεγάλη κι αν είναι, η αλήθεια αργά ή γρήγορα γίνεται πάντα γνωστή. Και τότε οι πολίτες αποφασίζουν όχι μόνο με βάση τα λόγια, αλλά κυρίως με βάση το ποιοι τα λένε.
Χ@ρα