Κατατέθηκε στην Βουλή το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τίτλο «Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 για την Τεχνητή Νοημοσύνη», το οποίο αποτελεί το βασικό θεσμικό πλαίσιο με το οποίο η Ελλάδα προσαρμόζεται στον ευρωπαϊκό AI Act.
Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στην ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών κανόνων, αλλά δημιουργεί μια ολοκληρωμένη εθνική αρχιτεκτονική εποπτείας, ελέγχου και υποστήριξης της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ εισάγει σημαντικές ρυθμίσεις που αφορούν άμεσα τον δημόσιο τομέα, τις επιχειρήσεις, τους πολίτες και ειδικότερα τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Δημιουργείται εθνικό σύστημα εποπτείας της Τεχνητής Νοημοσύνης
Κεντρικός στόχος του νομοσχεδίου είναι η ασφαλής ανάπτυξη και χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, με έμφαση:
- στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων,
- στην προστασία των προσωπικών δεδομένων,
- στην ασφάλεια των πολιτών,
- αλλά και στην ενίσχυση της καινοτομίας και των ελληνικών επιχειρήσεων που αναπτύσσουν εφαρμογές AI.
Για τον σκοπό αυτό δημιουργείται ένα νέο εθνικό σύστημα εποπτείας, στο οποίο συμμετέχουν διαφορετικές αρχές ανάλογα με το αντικείμενο κάθε εφαρμογής.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων αποκτά κεντρικό ρόλο
Το σχέδιο νόμου ορίζει την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ως βασική αρχή εποπτείας για:
- τα απαγορευμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης,
- τα συστήματα υψηλού κινδύνου,
- καθώς και τα συστήματα που υπόκεινται σε υποχρεώσεις διαφάνειας.
Παράλληλα θα λειτουργεί ως ενιαίο σημείο επαφής με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ δημιουργείται και ενιαίο ηλεκτρονικό σύστημα υποβολής καταγγελιών για παραβάσεις του AI Act.
Νέο Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης στην ΕΕΤΤ
Στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων δημιουργείται Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Το Κέντρο θα:
- παρέχει τεχνική υποστήριξη στις εποπτικές αρχές,
- εκπαιδεύει δημόσιους φορείς,
- υποστηρίζει την ανάπτυξη κωδίκων δεοντολογίας,
- ενισχύει μικρομεσαίες επιχειρήσεις και startups,
- υποστηρίζει τη λειτουργία των ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων (AI Sandboxes).
AI Sandbox για δοκιμές νέων εφαρμογών
Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία του νομοσχεδίου είναι η δημιουργία ελληνικού ρυθμιστικού δοκιμαστηρίου (AI Sandbox).
Μέσα από αυτό, επιχειρήσεις και ερευνητικοί φορείς θα μπορούν να δοκιμάζουν νέα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε ελεγχόμενο περιβάλλον πριν αυτά κυκλοφορήσουν στην αγορά.
Στο εγχείρημα προβλέπεται η συνεργασία με:
- το ΦΑΡΟΣ AI Factory,
- το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας,
- τους Ευρωπαϊκούς Κόμβους Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs).
Υποχρεωτικό Μητρώο AI για όλο το Δημόσιο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διατάξεις που αφορούν τον δημόσιο τομέα.
Το νομοσχέδιο δημιουργεί Ενιαίο Μητρώο Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, στο οποίο θα πρέπει να καταχωρίζεται κάθε εφαρμογή AI που χρησιμοποιείται από φορείς του Δημοσίου πριν τεθεί σε λειτουργία.
Για κάθε έργο θα δηλώνονται μεταξύ άλλων:
- ο σκοπός χρήσης,
- τα δεδομένα που επεξεργάζεται,
- τα τεχνικά χαρακτηριστικά,
- οι κίνδυνοι για τα θεμελιώδη δικαιώματα,
- η κατηγοριοποίηση σύμφωνα με τον AI Act,
- τα μέτρα ασφάλειας,
- οι εκτιμήσεις επιπτώσεων στα προσωπικά δεδομένα και στα θεμελιώδη δικαιώματα, όπου απαιτούνται.
Τι σημαίνει αυτό για τους Δήμους
Οι νέες διατάξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τους δήμους, καθώς πλέον κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης που θα χρησιμοποιείται για υπηρεσίες προς τους πολίτες, διοικητικές διαδικασίες ή εσωτερική λειτουργία θα πρέπει να καταχωρίζεται στο νέο Μητρώο.
Για τους φορείς που διαθέτουν Υπεύθυνο Χρήσης Δεδομένων (ΥΧΔ), αυτός θα αναλαμβάνει την υποβολή και την επικαιροποίηση των στοιχείων, ενώ στους υπόλοιπους φορείς την ευθύνη θα έχει ο προϊστάμενος της υπηρεσίας πληροφορικής ή ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.
Η ρύθμιση αυτή συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια διαφάνειας και λογοδοσίας στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τη δημόσια διοίκηση.
Παρατηρητήριο Τεχνητής Νοημοσύνης
Συστήνεται επίσης Παρατηρητήριο Τεχνητής Νοημοσύνης, το οποίο θα παρακολουθεί:
- την εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής για την AI,
- την εξέλιξη των έργων,
- τις προτεραιότητες της χώρας,
- τις νέες ευκαιρίες ανάπτυξης.
Οι αναφορές του θα δημοσιοποιούνται μέσω της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων.
Ποινικές κυρώσεις για τα deepfakes
Το νομοσχέδιο προβλέπει και ποινικές διατάξεις.
Ειδικότερα, καθίσταται αξιόποινη η αφαίρεση ή η παραποίηση των σημάνσεων διαφάνειας που συνοδεύουν περιεχόμενο το οποίο έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη (deepfakes).
Όποιος αφαιρεί τις σχετικές επισημάνσεις ή αποκρύπτει ότι ένα περιεχόμενο έχει παραχθεί τεχνητά, αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης και χρηματική ποινή, εφόσον δεν προβλέπεται βαρύτερη κύρωση από άλλη διάταξη.
Πρόστιμα και κυρώσεις
Οι εποπτικές αρχές αποκτούν σημαντικές εξουσίες επιβολής κυρώσεων.
Μεταξύ άλλων μπορούν:
- να εκδίδουν προειδοποιήσεις,
- να επιβάλλουν επιπλήξεις,
- να επιβάλλουν τα διοικητικά πρόστιμα που προβλέπει ο ευρωπαϊκός Κανονισμός,
- να επιβάλλουν περιοδικές χρηματικές κυρώσεις.
Οι κυρώσεις μπορούν να επιβάλλονται τόσο σε ιδιωτικές επιχειρήσεις όσο και σε φορείς του δημόσιου τομέα.
Επιπλέον ψηφιακές αλλαγές για τους ΟΤΑ
Πέρα από την τεχνητή νοημοσύνη, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει και σημαντικές διατάξεις για την ψηφιακή διακυβέρνηση.
Μεταξύ αυτών:
- επεκτείνεται το Πληροφοριακό Σύστημα Ψηφιακών Υπηρεσιών ώστε να καλύπτει πλέον και τους δήμους (ΟΤΑ α’ βαθμού), με υποχρεωτική ένταξη όλων των διοικητικών διαδικασιών,
- δημιουργείται η νέα πλατφόρμα support.gov.gr για ενιαία ψηφιακή υποστήριξη πολιτών και επιχειρήσεων,
- θεσπίζεται Ηλεκτρονικό Μητρώο Σημείων Προσβασιμότητας ΑμεΑ που θα τροφοδοτείται από τους δήμους,
- εισάγονται νέες ρυθμίσεις για το Μητρώο Ανοικτών Δεδομένων του Δημοσίου,
- εκσυγχρονίζεται η πλήρης ψηφιοποίηση των ληξιαρχικών πράξεων και του Μητρώου Πολιτών.
Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Το σχέδιο νόμου αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη εθνική προσπάθεια εφαρμογής του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Παράλληλα με την καθιέρωση μηχανισμών ελέγχου και λογοδοσίας, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που θα ευνοεί την ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών, χωρίς να παραγνωρίζεται η προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Για τους φορείς του Δημοσίου και ιδιαίτερα για τους δήμους, οι νέες υποχρεώσεις σηματοδοτούν μια νέα εποχή στη διαχείριση των έργων τεχνητής νοημοσύνης, όπου η διαφάνεια, η τεκμηρίωση και η συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο καθίστανται βασικές προϋποθέσεις για την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.