Από την «αθώα δοκιμή» στην εξάρτηση, από την ψευδαίσθηση της ευφορίας στις αλλαγές στη συμπεριφορά, στην ψυχική υγεία και στις ανθρώπινες σχέσεις. Και κάπου ανάμεσα, παιδιά που κινδυνεύουν να χάσουν το μέλλον τους πριν καν προλάβουν να το γνωρίσουν.
Γράφει η Χαρά Βαραβέρη
Υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά, ιδιαίτερα όταν γίνεται συζήτηση για τη χρήση κάνναβης από νέους ανθρώπους: «Έλα μωρέ, χασίς είναι. Δεν είναι ναρκωτικό».Είναι μια φράση που μπορεί να ακούγεται καθησυχαστική, αλλά είναι επικίνδυνη όταν χρησιμοποιείται για να υποβαθμίσει τους πραγματικούς κινδύνους.
Η κάνναβη είναι ψυχοδραστική ουσία. Περιέχει THC, μια ουσία που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου. Το γεγονός ότι οι επιπτώσεις της δεν είναι ίδιες με εκείνες της κοκαΐνης, της ηρωίνης ή άλλων ουσιών δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνη.
Και κυρίως, δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνη για έναν έφηβο.
Η συζήτηση για τα ναρκωτικά δεν μπορεί να γίνεται με όρους κοινωνικής ανοχής, μόδας ή εύκολης δικαιολόγησης. Δεν υπάρχουν ουσίες που να είναι ακίνδυνες επειδή κάποιος τις χαρακτηρίζει «μαλακές». Υπάρχουν διαφορετικές ουσίες, με διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης, διαφορετικούς βαθμούς επικινδυνότητας και διαφορετικές συνέπειες. Καμία, όμως, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ασφαλής επιλογή για ένα παιδί.
Ο εγκέφαλος των εφήβων δεν έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή του
Η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή είναι περίοδοι κατά τις οποίες ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται και να οργανώνει τις λειτουργίες του.Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη, τη μάθηση, τη συγκέντρωση, τον έλεγχο των παρορμήσεων, τη λήψη αποφάσεων και την αξιολόγηση των συνεπειών.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), η ανάπτυξη του εγκεφάλου συνεχίζεται περίπου μέχρι την ηλικία των 25 ετών. Η κάνναβη επηρεάζει λειτουργίες όπως η μνήμη, η προσοχή, ο συντονισμός, η κρίση και ο χρόνος αντίδρασης.Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νέος που θα δοκιμάσει κάνναβη θα υποστεί μόνιμη εγκεφαλική βλάβη. Σημαίνει, όμως, ότι η πρώιμη και ιδιαίτερα η συστηματική χρήση εκθέτει έναν εγκέφαλο που βρίσκεται ακόμη σε κρίσιμη αναπτυξιακή φάση σε έναν επιπλέον κίνδυνο.
Η συχνότητα χρήσης, η ηλικία έναρξης, η περιεκτικότητα σε THC και οι ατομικές ευαλωτότητες παίζουν σημαντικό ρόλο.Και εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της κοινωνίας: αντιμετωπίζουμε πολλές φορές τη χρήση ενός ανηλίκου σαν μια αθώα εφηβική περιέργεια, ενώ μπορεί να αποτελεί την αρχή ενός σοβαρού προβλήματος.
Το χασίς δεν είναι χωρίς συνέπειες
Η κάνναβη μπορεί να προκαλέσει άμεσες επιπτώσεις στη μνήμη, στην προσοχή, στην αντίληψη και στον συντονισμό των κινήσεων. Η συστηματική χρήση, ιδιαίτερα όταν ξεκινά σε μικρή ηλικία, έχει συσχετιστεί με δυσκολίες στη μάθηση, στην επεξεργασία πληροφοριών και στη σχολική επίδοση.Υπάρχει επίσης κίνδυνος ανάπτυξης εξάρτησης. Δεν εξαρτώνται όλοι όσοι χρησιμοποιούν κάνναβη, όμως η πιθανότητα αυξάνεται όταν η χρήση ξεκινά στην εφηβεία και γίνεται συχνή.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η σχέση της κάνναβης με την ψυχική υγεία. Η χρήση, ειδικά προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε THC, έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχωτικών συμπτωμάτων και άλλων ψυχικών δυσκολιών σε ευάλωτα άτομα.Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Drug and Alcohol Dependence, με συμμετοχή 6.672 εφήβων ηλικίας 13-14 ετών, εξέτασε τη σχέση της ισχυρής κάνναβης με την ψυχική υγεία. Η χρήση προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε THC συσχετίστηκε με αυξημένη πιθανότητα αναφοράς συμπτωμάτων κατάθλιψης και άλλων προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η κάνναβη προκαλεί από μόνη της κάθε τέτοιο πρόβλημα. Αποτελεί, ωστόσο, ένα ακόμη σοβαρό επιστημονικό εύρημα που δεν δικαιούμαστε να αγνοούμε.Και υπάρχει μια παράμετρος που συχνά ξεχνάμε: το χασίς που κυκλοφορεί στην παράνομη αγορά δεν συνοδεύεται από αξιόπιστη ενημέρωση για τη σύσταση, την καθαρότητα και την περιεκτικότητά του σε THC.
Ο χρήστης, επομένως, δεν γνωρίζει πάντα τι ακριβώς καταναλώνει.
Κοκαΐνη: Η ψευδαίσθηση της δύναμης και το τίμημα
Αν η κάνναβη συχνά υποτιμάται, η κοκαΐνη αποτελεί μια άλλη κατηγορία κινδύνου, με ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις.Πρόκειται για ισχυρό διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Μπορεί να προκαλέσει έντονη ευφορία, αυξημένη ενέργεια, υπερβολική αυτοπεποίθηση και αίσθηση παντοδυναμίας.Ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται ότι σκέφτεται ταχύτερα, ότι έχει μεγαλύτερες δυνατότητες, ότι ελέγχει τις καταστάσεις και ότι δεν έχει ανάγκη από ύπνο ή ξεκούραση.
Πίσω από αυτή την προσωρινή αίσθηση ευφορίας, όμως, κρύβονται σημαντικοί κίνδυνοι.Η κοκαΐνη αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς και την αρτηριακή πίεση, επιβαρύνει το καρδιαγγειακό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει αρρυθμίες, έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, σπασμούς και ακόμη και αιφνίδιο θάνατο.Σε ψυχικό επίπεδο, η χρήση μπορεί να συνδεθεί με έντονο άγχος, ευερεθιστότητα, καχυποψία, παράνοια, επιθετικότητα και ψυχωτικά συμπτώματα.Η εξάρτηση μπορεί να αναπτυχθεί με τρόπο που καταλαμβάνει σταδιακά όλο και μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ανθρώπου. Η ανάγκη για την επόμενη δόση μπορεί να υπερισχύσει της εργασίας, της οικογένειας, των οικονομικών υποχρεώσεων και των προσωπικών σχέσεων.
Η προσωρινή ευφορία δεν είναι πραγματική δύναμη. Είναι μια κατάσταση που μπορεί να έχει βαρύ τίμημα.
Όταν η χρήση γίνεται τρόπος ζωής: Μπορεί να αλλάξει η συμπεριφορά και η προσωπικότητα;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα και λιγότερο συζητημένα ζητήματα.Τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος έχει μακροχρόνιο ιστορικό χρήσης διεγερτικών ουσιών, όπως η κοκαΐνη, και συνεχίζει να χρησιμοποιεί κάνναβη;Μπορεί να εμφανίσει αλλαγές στη συμπεριφορά του; Μπορεί να απομακρυνθεί συναισθηματικά από τους ανθρώπους του; Να χάσει το ενδιαφέρον του για τη ζωή; Να γίνει πιο παρορμητικός, εγωκεντρικός ή χειριστικός;Η επιστημονική απάντηση απαιτεί προσοχή.
Η χρόνια χρήση ουσιών και οι διαταραχές χρήσης ουσιών έχουν συσχετιστεί με δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες του εγκεφάλου. Πρόκειται για λειτουργίες που βοηθούν τον άνθρωπο να οργανώνει τη σκέψη του, να ελέγχει τις παρορμήσεις του, να αξιολογεί τις συνέπειες των πράξεών του και να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του.
Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να παρατηρηθούν:
- Δυσκολία στην ανάληψη ευθύνης και στην αναγνώριση των λαθών τους.
- Παρορμητικότητα και δυσκολία στον έλεγχο της συμπεριφοράς.
- Συναισθηματική αποστασιοποίηση και δυσκολία στην αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων.
- Απάθεια, μειωμένη κινητοποίηση και απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα τους ευχαριστούσαν.
- Αυξημένη ευερεθιστότητα, καχυποψία και δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις.
- Απόκρυψη της χρήσης, ψέματα και δικαιολογίες, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος προσπαθεί να αποκρύψει ή να συνεχίσει την εξάρτησή του.
Η κοκαΐνη μπορεί επίσης να συνδεθεί με έντονη αίσθηση μεγαλείου, υπερβολική αυτοπεποίθηση και παρανοϊκές σκέψεις, ιδιαίτερα κατά τη χρήση ή σε περιόδους έντονης στέρησης ύπνου.Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που έχει κάνει χρήση κοκαΐνης γίνεται εγωκεντρικός ή ότι κάθε χειριστική συμπεριφορά αποτελεί αποτέλεσμα των ναρκωτικών.Μια σημαντική συστηματική ανασκόπηση του 2024, που δημοσιεύθηκε στο Psychological Medicine και εξέτασε 55 επιστημονικές μελέτες, διαπίστωσε ότι η αυξημένη χρήση ουσιών συνδέεται πιο σταθερά με αυξημένα χαρακτηριστικά παρορμητικότητας. Για άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τα ευρήματα ήταν πιο σύνθετα και όχι ομοιόμορφα.
Η ίδια ανασκόπηση επισημαίνει ότι η σχέση είναι αμφίδρομη: τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μπορεί να επηρεάζουν την πιθανότητα χρήσης, αλλά και η προβληματική χρήση μπορεί να συνδέεται με μεταβολές στη συμπεριφορά και στην ψυχολογική λειτουργία.
Επομένως, δεν μπορούμε να διαγνώσουμε μια διαταραχή προσωπικότητας επειδή κάποιος λέει ψέματα, δεν αναλαμβάνει ευθύνες ή εμφανίζει έλλειψη ενσυναίσθησης. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι τέτοιες αλλαγές, όταν συνυπάρχουν με ιστορικό εξάρτησης, χρειάζονται σοβαρή αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.Και κάτι ακόμη: η εξάρτηση μπορεί να εξηγεί ορισμένες συμπεριφορές, αλλά δεν τις δικαιολογεί όλες. Οι άνθρωποι που βρίσκονται δίπλα σε κάποιον με πρόβλημα χρήσης έχουν δικαίωμα να προστατεύουν τον εαυτό τους και να θέτουν όρια.
Δεν είναι όλοι οι χρήστες ίδιοι. Δεν έχουν όλοι την ίδια πορεία.
Είναι σημαντικό να μη δημιουργούμε στερεότυπα.Δεν είναι όλοι όσοι έχουν δοκιμάσει κάνναβη εξαρτημένοι. Δεν εμφανίζουν όλοι όσοι έχουν κάνει χρήση κοκαΐνης ψυχιατρικά προβλήματα. Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που έχει ιστορικό χρήσης θα χάσει την ικανότητα να αγαπά, να εργάζεται, να δημιουργεί ή να διατηρεί ουσιαστικές σχέσεις.
Οι επιπτώσεις εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες: την ουσία, τη συχνότητα και τη διάρκεια χρήσης, την ηλικία έναρξης, τη δοσολογία, τη συνύπαρξη άλλων ουσιών, την ψυχική υγεία και την ατομική ευαλωτότητα.Υπάρχουν άνθρωποι που ανακάμπτουν σημαντικά μετά τη διακοπή της χρήσης και την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη.Η αποκατάσταση, όμως, δεν είναι πάντα εύκολη ούτε γίνεται από τη μια ημέρα στην άλλη.
Χρειάζεται αναγνώριση του προβλήματος, εξειδικευμένη αξιολόγηση, θεραπεία και υποστήριξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται και ψυχιατρική παρακολούθηση, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συμπτώματα κατάθλιψης, ψύχωσης, έντονης παράνοιας ή διαταραχών της διάθεσης.
Και τα παιδιά μας; Ποιος τα προστατεύει;
Επιστρέφουμε εκεί από όπου πρέπει να ξεκινά κάθε σοβαρή συζήτηση: στους ανηλίκους.Η χρήση ουσιών σε μικρή ηλικία δεν είναι απλώς ένα ζήτημα παραβατικότητας. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας, πρόληψης, παιδείας, οικογένειας και κοινωνικής προστασίας.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2025 του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), περίπου 316 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έκαναν χρήση κάποιας παράνομης ουσίας το 2023. Η κάνναβη παραμένει η συχνότερα χρησιμοποιούμενη ουσία, με περίπου 244 εκατομμύρια χρήστες.
Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι η εφηβεία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος, καθώς ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και η πρώιμη έναρξη της χρήσης συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικής διαταραχής χρήσης ουσιών.Δεν πρέπει, λοιπόν, να περιμένουμε να εμφανιστεί ένα σοβαρό περιστατικό για να κινητοποιηθούμε.Δεν πρέπει να περιμένουμε να εγκαταλείψει ένα παιδί το σχολείο, να μπλέξει με επικίνδυνες παρέες, να εμφανίσει ψυχικές διαταραχές ή να οδηγηθεί σε παραβατικές συμπεριφορές για να αναρωτηθούμε τι πήγε στραβά.Η πρόληψη πρέπει να προηγείται της κρίσης.
Το Λουτράκι χρειάζεται μια σοβαρή, συντονισμένη πρωτοβουλία
Όταν σε μια τοπική κοινωνία διατυπώνονται επανειλημμένα ανησυχίες για τη χρήση ουσιών από ανηλίκους και την παραβατικότητα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η σιωπή, η άρνηση ή η μετακύλιση ευθυνών.Χρειάζεται συνεργασία όλων των φορέων.Ο Δήμος, τα σχολεία, οι σύλλογοι γονέων, οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας, οι κοινωνικές υπηρεσίες, η Αστυνομία και οι ειδικοί στις εξαρτήσεις πρέπει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Χρειάζεται:
- Ενημέρωση στα σχολεία, με επιστημονικά τεκμηριωμένο περιεχόμενο και όχι με γενικόλογες απαγορεύσεις.
- Στήριξη των γονέων, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν έγκαιρα σημάδια προβληματικής χρήσης και να γνωρίζουν πού να απευθυνθούν.
- Πρόσβαση σε ειδικούς, με δυνατότητα συμβουλευτικής και έγκαιρης αξιολόγησης για παιδιά και οικογένειες.
- Συστηματική πρόληψη, με δράσεις που δεν εξαντλούνται σε μία ημερίδα ή μία ανακοίνωση.
- Ασφαλείς χώροι και δημιουργικές δραστηριότητες για τους νέους, ώστε να έχουν ουσιαστικές επιλογές, υποστήριξη και θετικά πρότυπα.
- Συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, για την αντιμετώπιση της διακίνησης ουσιών και την προστασία των ανηλίκων.
Η πρόληψη δεν είναι υπόθεση μόνο της Αστυνομίας. Και η αντιμετώπιση της εξάρτησης δεν είναι υπόθεση μόνο της οικογένειας.Είναι ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας.
Δεν πρέπει να χαρίσουμε ούτε ένα παιδί στα ναρκωτικά
Ας σταματήσουμε να ωραιοποιούμε τις ουσίες. Ας σταματήσουμε να βαφτίζουμε την επικίνδυνη χρήση «ελευθερία επιλογής» όταν μιλάμε για παιδιά. Ας σταματήσουμε να θεωρούμε υπερβολικούς όσους προειδοποιούν.Δεν χρειάζεται να τρομοκρατήσουμε τους νέους. Χρειάζεται να τους ενημερώσουμε με ειλικρίνεια.Δεν χρειάζεται να στιγματίσουμε όσους αντιμετωπίζουν εξάρτηση. Χρειάζεται να τους βοηθήσουμε να αναζητήσουν θεραπεία.Και δεν χρειάζεται να περιμένουμε να καταστραφεί μια ζωή για να καταλάβουμε ότι υπήρχε πρόβλημα.Η εξάρτηση δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια. Είναι μια σύνθετη κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, την ψυχική υγεία, τη συμπεριφορά, την οικογένεια, τις σχέσεις και το μέλλον ενός ανθρώπου.
Το χασίς δεν είναι αθώο. Η κοκαΐνη δεν είναι παιχνίδι. Και κανένα παιδί δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τα ναρκωτικά ως φυσιολογικό κομμάτι της εφηβείας του.Αν καταφέρουμε να αποτρέψουμε έστω και ένα παιδί από το να ξεκινήσει, αν καταφέρουμε να βοηθήσουμε έστω και έναν νέο να βγει από την εξάρτηση, τότε θα έχουμε πετύχει κάτι πολύ σημαντικό.Γιατί πίσω από κάθε παιδί που κινδυνεύει υπάρχει μια ζωή που αξίζει να σωθεί.Και αυτή η ζωή δεν μπορεί να περιμένει.
Η αναφορα των πηγών στις αλλαγές συμπεριφοράς και στην προσωπικότητα, είναι ένα θέμα που συχνά αποσιωπάται, αλλά πρέπει να παρουσιαστεί με επιστημονική ακρίβεια: δεν ισχυριζόμαστε ότι τα ναρκωτικά μετατρέπουν όλους τους χρήστες σε ανθρώπους χωρίς ενσυναίσθηση. Αναδεικνύουμε ότι η χρόνια χρήση μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη λειτουργία του εγκεφάλου, την αυτορρύθμιση και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι παρακάτω πηγές αποτελούν τη βάση του άρθρου μου
1. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Cannabis: Επιπτώσεις της κάνναβης στη γνωστική λειτουργία, στη μάθηση και στην ψυχοκινητική απόδοση. WHO – Cannabis.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Cannabis and Brain Health: Επίδραση της κάνναβης στη μνήμη, την προσοχή, τη μάθηση και την ανάπτυξη του εγκεφάλου. CDC – Cannabis and Brain Health.
3. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) – World Drug Report 2025: Παγκόσμια στοιχεία για τη χρήση ουσιών, την κάνναβη και τους κινδύνους για τους νέους. UNODC – World Drug Report 2025.
4. Juchem et al., 2024 – Psychological Medicine: Συστηματική ανασκόπηση 55 μελετών για τη σχέση της χρήσης ουσιών με μεταβολές σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Personality changes related to substance use disorders.
5. Hines et al., 2024 – Drug and Alcohol Dependence: Μελέτη για τη σχέση της υψηλής περιεκτικότητας κάνναβης σε THC με την ψυχική υγεία εφήβων 13-14 ετών. Association between cannabis potency and mental health in adolescence.
6. UNODC και WHO, 2024 – World Psychiatry: Κοινή επιστημονική δήλωση για την πρόληψη, τη θεραπεία και τη φροντίδα εφήβων με διαταραχές χρήσης ουσιών. Prevention, treatment and care of substance use disorders among adolescents.
7. National Alcohol and Drug Knowledgebase – Cocaine: Σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις της κοκαΐνης, κίνδυνοι εξάρτησης και καρδιαγγειακές επιπλοκές. Physical and mental health risks of cocaine use.
8. National Institutes of Health (NIH) – Cannabis: Επιπτώσεις της συστηματικής χρήσης κάνναβης στην εφηβική μνήμη, στην επεξεργασία πληροφοριών και στη σχολική λειτουργία. NIH – Cannabis.
Ο ελληνικός λαός ψήφισε τον ΓΑΠ, γνωστό ανοιχτά χασικλή, για πρωθυπουργό. Περιμένεις να βάλει μυαλό με αυτό;