Γράφει η Χαρά Βαραβέρη
Κυβερνοεπιθέσεις, πολεμικές συγκρούσεις, διακοπές ηλεκτροδότησης και κατάρρευση κρίσιμων υποδομών βρίσκονται στο επίκεντρο των ανησυχιών. Νέες κατευθυντήριες γραμμές παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 3 Νοεμβρίου 2026. Τι ζητείται από τους πολίτες και ποιες χώρες έχουν ήδη υιοθετήσει αντίστοιχες συστάσεις.
Ένα νέο τοπίο στην πολιτική προστασία διαμορφώνεται διεθνώς, καθώς τουλάχιστον 33 χώρες σε έξι ηπείρους έχουν εκδώσει συστάσεις προς τους πολίτες να διατηρούν στο σπίτι τους αποθέματα βασικών αγαθών για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων.
Οι συστάσεις αφορούν την εξασφάλιση τροφίμων, πόσιμου νερού, φαρμάκων και άλλων απαραίτητων εφοδίων, ώστε τα νοικοκυριά να μπορούν να ανταποκριθούν ακόμη και αν για κάποιο χρονικό διάστημα διακοπούν βασικές υπηρεσίες και λειτουργίες της καθημερινότητας.
Στα σενάρια που λαμβάνονται πλέον σοβαρά υπόψη περιλαμβάνονται οι κυβερνοεπιθέσεις, οι πολεμικές συγκρούσεις, οι φυσικές καταστροφές, οι παρατεταμένες διακοπές ρεύματος, οι δυσλειτουργίες στις τηλεπικοινωνίες και η διακοπή της τροφοδοσίας της αγοράς.
Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια σύσταση για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών. Αντανακλά τη διεύρυνση της αντίληψης για την ασφάλεια των σύγχρονων κοινωνιών, όπου μια σοβαρή κυβερνοεπίθεση μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο υπολογιστικά συστήματα, αλλά και την ηλεκτροδότηση, την υδροδότηση, τις τραπεζικές συναλλαγές, τις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Οι 17 ευρωπαϊκές χώρες
Σύμφωνα με τη διεθνή καταγραφή των χωρών που έχουν δημοσιοποιήσει αντίστοιχες οδηγίες ετοιμότητας, στην Ευρώπη περιλαμβάνονται:
- Γερμανία
- Σουηδία
- Νορβηγία
- Ελβετία
- Ηνωμένο Βασίλειο
- Γαλλία
- Ιρλανδία
- Ολλανδία
- Δανία
- Φινλανδία
- Εσθονία
- Λετονία
- Λιθουανία
- Πολωνία
- Τσεχία
- Αυστρία
- Κροατία
Οι υπόλοιπες χώρες της καταγραφής βρίσκονται στη Βόρεια και Νότια Αμερική, στην Ασία, στην Αφρική και στην Ωκεανία.
Ειδικότερα, αναφέρονται οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, το Μεξικό, η Χιλή, η Κολομβία, η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Νότια Αφρική, η Ιαπωνία, η Ταϊβάν, το Ισραήλ, η Ινδία, οι Φιλιππίνες, η Σιγκαπούρη, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για συγκεντρωτική δημοσιογραφική καταγραφή εθνικών οδηγιών που έχουν εκδοθεί σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Δεν υπάρχει μία ενιαία απόφαση των 33 χωρών ούτε κοινό χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει την ετοιμότητα των 72 ωρών
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στις 3 Νοεμβρίου 2026, στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας στις Βρυξέλλες, η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, Χάτζα Λαχμπίμπ, παρουσίασε νέες κατευθυντήριες γραμμές για την προετοιμασία των πολιτών απέναντι σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Η βασική κατεύθυνση είναι σαφής: οι πολίτες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καλύπτουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους για τουλάχιστον 72 ώρες, μέχρι να κινητοποιηθούν οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και οι μηχανισμοί υποστήριξης.
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν τέσσερις βασικούς τομείς:
- Αυτονομία των νοικοκυριών για τις πρώτες 72 ώρες μιας κρίσης.
- Εκπαίδευση και ενημέρωση των πολιτών για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών.
- Μέριμνα για τα άτομα με αναπηρία και τις ευάλωτες ομάδες.
- Αποτελεσματικότερη ενημέρωση του πληθυσμού για κινδύνους και απειλές.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης τη διοργάνωση ετήσιας Ευρωπαϊκής Ημέρας Ετοιμότητας, με την πρώτη να προγραμματίζεται για τον Οκτώβριο του 2027.
Σημαντικό είναι ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές έχουν συμβουλευτικό και μη δεσμευτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελούν υποχρεωτική εντολή προς τους πολίτες.
Τι πρέπει να έχει κάθε σπίτι για 72 ώρες;
Οι συστάσεις των κρατών συγκλίνουν σε έναν βασικό κατάλογο ειδών πρώτης ανάγκης:
- Πόσιμο νερό σε επαρκή ποσότητα.
- Τρόφιμα μακράς διάρκειας που δεν απαιτούν ψυγείο.
- Κονσέρβες και τρόφιμα που μπορούν να καταναλωθούν χωρίς μαγείρεμα.
- Φάρμακα που είναι απαραίτητα για κάθε μέλος της οικογένειας.
- Φαρμακείο πρώτων βοηθειών.
- Φακός και εφεδρικές μπαταρίες.
- Ραδιόφωνο με μπαταρίες ή χειροκίνητη φόρτιση.
- Power bank και φορτιστές.
- Μετρητά, σε περίπτωση που δεν λειτουργούν οι ηλεκτρονικές συναλλαγές.
- Είδη προσωπικής υγιεινής και καθαριότητας.
- Βασικά έγγραφα και στοιχεία επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης.
Ο λόγος είναι πρακτικός: σε περίπτωση εκτεταμένης διακοπής ρεύματος, για παράδειγμα, μπορεί να σταματήσουν να λειτουργούν τα πρατήρια καυσίμων, να μην πραγματοποιούνται πληρωμές με κάρτα, να υπάρξουν προβλήματα στην υδροδότηση και να διακοπεί η πρόσβαση σε σούπερ μάρκετ.
Δεν έχουν όλες οι χώρες τις ίδιες απαιτήσεις
Οι συστάσεις δεν είναι ίδιες παντού.
Η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Ιαπωνία, το Μεξικό και η Ολλανδία περιλαμβάνονται στις χώρες που προτείνουν εφόδια τουλάχιστον τριών ημερών.
Η Σουηδία και η Νορβηγία προσανατολίζονται σε αποθέματα περίπου μίας εβδομάδας, ενώ η Γερμανία συστήνει προετοιμασία για διάστημα έως και δέκα ημερών.
Οι διαφορετικές χρονικές απαιτήσεις αντανακλούν τις εθνικές εκτιμήσεις κινδύνου, τη γεωγραφική θέση και τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας.
Το πραγματικό μήνυμα πίσω από τις οδηγίες
Η προετοιμασία των πολιτών δεν σημαίνει ότι επίκειται κάποια συγκεκριμένη κυβερνοεπίθεση ή ότι οι κυβερνήσεις γνωρίζουν πως πρόκειται να συμβεί ένα γενικευμένο μπλακάουτ.
Σημαίνει, όμως, ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον ως ρεαλιστικό ενδεχόμενο την προσωρινή αδυναμία λειτουργίας βασικών υποδομών.
Η εμπειρία της πανδημίας, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι υβριδικές απειλές, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι φυσικές καταστροφές έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται την πολιτική προστασία.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν ένα κράτος διαθέτει μηχανισμούς αντιμετώπισης μιας κρίσης, αλλά και αν οι ίδιοι οι πολίτες είναι σε θέση να αντέξουν τις πρώτες δύσκολες ημέρες μέχρι να φτάσει η κρατική βοήθεια.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα των νέων ευρωπαϊκών οδηγιών: η ετοιμότητα δεν αφορά μόνο τον κρατικό μηχανισμό. Αφορά κάθε νοικοκυριό.
Πηγές διασταύρωσης και τεκμηρίωσης: